Stichting Victoriepompenlogo Stichting Victorie pompen  kaart Stichting Victoriepompenkaart Stichting Victoriepompenkaart Stichting Victoriepompen
Reisverslag                              13 november t/m 12 december 2015


Wanneer Jan Mons als afgevaardigde van Stichting Victorie Pompen naar de touwpompprojecten in Ghana en Togo gaat maakt hij meestal een reisverslag.


Ma. 09-11-2015;
Bagage in de auto van Arie Strik en koffie gedronken. Naar Schiphol. Er was al ingecheckt en op Schiphol alleen de koffers afgegeven. Koffie bij La Place.
Arie terug en ik na controle en wat wachten aan boord van een KLM toestel gegaan. Na een prima vlucht met goede verzorging precies op tijd in Accra aangekomen.
Lukuman en Issah waren er, maar Chris een oude kennis van de Anastasis was er niet. Na een voorspoedige rit tegen middernacht in Krodua aangekomen. Snel naar bed en slapen.

Di. 10-11-2015;
In de ochtend wat gaan inruimen en ordenen. Mijn kamer had een verfje gekregen. M’n telefoon van de juiste sim voorzien.
Aan Francina en Simone een sms verstuurd, nog geen whatsapp beschikbaar. Na de lunch wat gelegen en daarna door dorp gaan lopen. Een paar pompen bekeken en bij Rebecca langs om te groeten.
Wat inkopen gedaan en telefoon credit gekocht. Lukuman had mij eerde een vaag berichtje gestuurd over een vrouw bij aankomst.
In de ochtend stelde hij mij voor aan een vrouw die vlakbij hem op een stoel zat. Netjes een hand gegeven en weinig gesproken.
s' Middags vertelde Lukuman dat hij deze vrouw voor mij geselecteerd had, ze zou heel geschikt zijn voor mij en goed voor mij kunnen zorgen.
Met enige toelichting heb ik hem bedankt voor zijn goede bedoeling en bedankte hem voor de eer. Na de heerlijke warme maaltijd nog wat gaan schrijven en op tijd naar bed

Wo. 11-11-2015;
Om half zeven er uit en om half negen weg. In de stad Asamankese pompen gaan bekijken waarvan een aantal in buitenwijken.
Ook de put met pomp bij de school langs de weg naar Cement Akroa bekeken. Met leerkrachten gesproken en foto's gemaakt van een grote groep kleine kinderen.
Nog bij Vodafone langs om Wifi te krijgen. Dat was snel voor elkaar, er stond nog een schakelaartje uit. Vanuit Asamankese naar het dorp Asuaba, een eind terug richting Motorway.
Hier een aantal pompen bekeken. Een pomp was tijdelijk van de put genomen omdat de put uitgediept moest worden. De eigenaar klaagde dat de putgravers de pomp mee wilden nemen maar wist dat te voorkomen.
Vandaag redelijk op tijd weer thuis en een heerlijke maaltijd op. Na het eten wat gepraat met Lukuman over o.a. vliegtuigen.
De pompen die ik vandaag heb gezien zien er goed uit over het algemeen. Alleen is de afstand tussen de pistons veel te groot van wat oudere pompen.
Een pompconstructie stond wel heel scheef op het deksel, zelfs Issah zag dat.

Do. 12-11-2015;
s'Nacht wakker geworden door kindergeschrei, waarschijnlijk ziek. Om half zeven er uit. Half negen richting Oda. Een lange rit en onderweg bij de school in Akroso een gerepareerde pomp en deksel bekeken.
Maar het was een rommel rondom de put en ik kon de meester er niet op aanspreken want het was sportdag. In de kliniek van Marian Remmerswaal een klein pakje afgegeven aan de optometrist die er heel blij mee was.
Ook dokter Lawrence nog gedag gezegd. Getankt bij Duke Filling. Aan de wegen in dit deel van Ghana wordt veel aan groot onderhoud en renovatie gedaan.
Onderweg naar Oda aangehouden door politie, deze dag vier keer. De brandblusser was over de datum en de car een andere kleur dan op het kenteken staat, dus een bekeuring, zwart zonder bon.
Bij Oda tot diep in de bush en afgelegen dorpjes pompen bekeken. Deze dag elf pompen bekeken. Rond zeven uur thuis en direct gaan eten. Na nog wat zitten en praten over de corrupte politie pas laat naar bed.

Vr. 13-11-2015;
Om zes uur er uit. Vandaag weer omgeving Oda. Na bijna drie uur in een bush van veel plantages terecht gekomen, beetje rimboe. Hier en daar heel kleine dorpjes met één waterput met een touwpomp.
De mensen zijn heel blij met de pomp op hun put. Er is altijd wat te vertellen en veelal aanwijzingen geven over onderhoud en een druppeltje olie op de as van het wiel.
Soms was de kap er af en had men zelf een reparatie gedaan. Eigenlijk heel indrukwekkend allemaal wat ik te zien kreeg en ervoer. In een ver afgelegen nederzetting was het touw van de pomp weg.
Het lag op de bodem van de put en bleek doorgesneden te zijn. Gelukkig kon het touw vervangen worden en werden de pistons hergebruikt. Het blijft steeds weer verbazen wanneer het touw weg en het meestal doorgesneden is.
In een van de huisjes kreeg een heel oud vrouwtje wat van me en kon er niet over uit dat zij alleen iets gekregen had, ze zong en danste. Het is oogsttijd van de cacao pitten wat verklaarde dat er veel kinderen aanwezig waren en niet naar school.
Iedereen die kon moest helpen bij de werkzaamheden. Onder de bomen zaten de vrouwen hun werk te doen en was het heel gezellig zo met elkaar. Men vertelde over de cacao en zeiden dat ze tevreden waren over de prijs.
In een dorpje moest er op gewezen worden dat het belangrijk is het deksel schoon te houden. Ook was een kuil ontstaan op de plek waar men water pompte en daarin zag men reeds muggen larven.
Natuurlijk hierover verteld en dan schrikt men toch ervan dat zij zelf malaria in de hand werken. Op de terugweg nog mijn vriend de politieman uit Bolgatanga ontmoet die in deze regio werkzaam is.
Ik vertelde hem over de zware vechtpartijen die ik mee had gemaakt op bepaalde dagen van jonge mannen daar in Bolgatanga. Die verhalen kende hij maar was toen nog geen politieman.
Ondanks het lage aantal van acht pompen op deze dag bekeken te hebben waren we toch pas half negen thuis gekomen. Na de maaltijd snel naar bed gegaan.

Za. 14-11-2015;
Half zes er uit. Koffers en tas in orde gemaakt voor de reis naar Kintampo. Alles maar meegenomen omdat ik geen tijd had voor uitzoeken wat nodig en niet nodig was.
Om acht uur vertrokken, getankt en bananen gekocht. Na een uur rijden vloog een stuk band langs ons heen. De cover van de rechterachterband was er totaal vanaf.
Gelukkig geen klapband en vlakbij een bandenzaak. Daar een tweede hands band gekocht en laten monteren. Ook de andere banden op spanning gebracht.
Gelukkig goed afgelopen. Zonder verder stoppen rond zeven uur in Kintampo aangekomen en met Sulumon, Ayine en Bosman direct gaan eten in Midway Catering Center.
Om negen uur naar bed en als een os geslapen.

Zo. 15-11-2015;
Om zeven uur er uit. Na ontbijt de koffer wat uitgepakt. Buiten zitten schrijven en lezen. Met Issah wat gepraat over genocide naar aanleiding van Kongo en Rwanda.
Hij zei dat dat onder invloed van drugs was gedaan maar daar zat hij mis mee want zonder drugs of andere zooi zijn door de nazi's misdrijven tot in de perfectie uitgevoerd.
Zo ook in Cambodja, Indonesië en noem maar op. Nee het is het menselijke brein dat ten diepste kan zinken.
s' Middags naar Ayine gegaan en de koffer met weggeef spullen aan Sulumon overhandigd. De koffer en spullen zijn uitsluitend voor Sulumon en mag hij er mee doen wat goed is.
Kleding kan hij verkopen of weggeven en de koffer is om persoonlijke spullen in op te bergen. Sulumon is er heel blij mee.
Onderweg naar het restaurant kwamen we dokter Ali tegen en die stopte. Een praatje gemaakt, hij is al 69 jaar maar ziet er uit als een veertiger.
De Apotheek heeft hij aan zijn zoon overgedaan en zelf doet hij nog wat privé op gebied van natuurmedicijnen. We zijn bij de Falls wezen eten maar kregen geen kwitantie, die wilde ik omdat het scheen dat de prijs aan de hoge kant was. In de kamer nog wat notities gemaakt.

Ma. 16-11-2015;
Om zeven uur op. De dame was vergeten dat ik ontbijt besteld had. De car zou er rond acht uur zijn maar dat werd negen uur.
Direct pompen gaan bekijken maar rond elf uur werd ik moe en heb wat gegeten en Dextro ingenomen. Om half twaalf ging het weer en na nog een pomp bekeken te hebben naar de kamer.
Wat gegeten en gerust. Om twee uur weer op pad om in een hoog tempo veel pompen te bekijken. Er waren wat kleine opmerkingen te doen en ook dat de verankering in het deksel van de constructie bij twee pompen los was gegaan.
Slecht cement? De Assemblyman gesproken. Hij vraagt meer pompen voor zijn gebied een wijk waar ik de oudste huisjes ooit zag, armoe alom. Deze man doet werkelijk zijn best voor de mensen.
Nog langs bij Vodafone want ik kan geen email verzenden, niet kunnen oplossen voor me. Sulumon opgehaald en gaan eten in het centrum van Kintampo.
Vandaag 27 pompen bekeken. In de kamer nog wat geschreven en op tijd naar bed.

Di. 17-11-2015;
Om zes uur er uit. Ontbijt was er wel vandaag, havermout en gebakken eieren met brood. Dat brood met eieren benutte ik voor de lunch.
Om half negen pompen gaan bekijken. Deze ochtend veertien pompen bekeken in Kintampo op uiteenlopende plekken. En daarmee waren al de pompen bekeken die ik wilde zien in Kintampo en konden we de volgende dag weer terug naar Krodua.
Nog een bezoek gebracht aan een schoonzus van dokter Ali. Bij deze vrouw moet Sulumon zich na schooltijd melden zodat men zicht op hem heeft en hij geen slechte vriendjes gaat bezoeken.
Om twaalf uur in de kamer en de koffer wat gereorganiseerd en wat geschreven. De was is gedaan door de kamerdame en netjes teruggebracht. Om half vijf naar Midway catering en gegeten.
Van Ayine de stukjes pvc buis gekregen die nodig zijn voor de bestelde pistonpers bij Dolf Heubers in Polsbroek. De envelopjes met geld aan Ayine en Sulumon gegeven, voor kost en inwoning van Sulumon en zakgeld voor Sulumon.
Na de gezellige maaltijd een handdoek voor Ayine en Sulumon. Met de gerant afgesproken om morgen vroeg te ontbijten en af te rekenen. Tegen zeven uur naar bed.

Wo. 18-11-2015;
Om even vier uur uit bed. De koffer verder gereed gemaakt en om vijf uur in de eetkamer. Maar geen ontbijt of dame die er voor zou zorgen. Dus op de kamerdeur van de dame geklopt, ze sliep nog.
Vergeten. Snel het ontbijt gemaakt en de rekening opgemaakt. De koffer en tas waren al in de auto gebracht door Ayine en Bosman. Tegen half zeven vertrokken en nog getankt in Kintampo.
De rit verliep prima. Bij Kumasi werd het heel druk en kwamen we iets later aan op de afgesproken plek met Moses Control. Na zes pompen en de werkplaats gezien te hebben zijn we naar mevrouw Annan gereden.
Dat was al weer lang geleden dat ik haar had gezien. Ze was blij met mijn onverwachte bezoek. Ze zorgde voor een baby, van Salomé.
Allen bekenden van mij van het jaar 1999 toen ik daar een project opzette. Salomé is onderwijzeres in een school vlakbij en zijn we naar haar toe gegaan.
Het was een bijzondere ontmoeting na zo een heel lange tijd. Het meisje van toen elf jaar was een mooie lieve schooljuf geworden en haar moeder zorgde voor haar baby. Na de hartelijke ontmoeting met Salomé naar het huis van Moses en zijn vrouw Fausty. Daar stond een heerlijke maaltijd op ons te wachten. Opnieuw tien pompen bij Moses besteld en betaald. Een keurige kwitantie met zijn firmanaam er op, Lormonsco. Graag had ik nog even in het centrum van Welfare gekeken waar ik in 1999 logeerde maar daar was geen tijd voor. Na een goede rit en met flink wat omrijden kwamen we rond zes uur in Krodua aan.
Na douchen en wat inruimen een prima maaltijd van Lukuman gekregen. Nog kan ik geen email versturen en Lukuman lukte het ook niet om dit voor elkaar te krijgen. Half negen naar bed.

Do. 19-11-2015;
Even zes uur er uit. Kast ingeruimd en koffer leeggemaakt. De vermeende oplader die ik kwijt was is terecht, niet goed gezocht in Kintampo.
M'n reserve mobieltje deed het niet meer maar ging het later toch weer doen. Te lang opgeladen denk ik. Om twaalf uur weer verder gegaan met pompen bekijken.
Nu naar Swedru en omgeving, met twee monteurs erbij. Aardig wat pompen bekeken, we zagen mooie en schone putten maar veel droge assen en soms heel vieze putdeksels.
Ook de put en de vloer er omheen van een groot schoolcomplex was heel smerig en kreeg ik toevallig de directeur daarover te spreken.
Die begreep mijn verhaal en zou het doorgeven zodat men de put schoon ging maken. De school maakt zelf reclame voor goed handen wassen en hygiëne, tegen Ebola.
Bij een politie controle vroeg de agent om geld maar dat weigerde ik met de mededeling dat ik niet meewerk aan verkeerde dingen. Volledig verbouwereerd liet hij ons gaan.
Bij een volgende controle was er aanmerking dat de monteurs in de achterbak zaten en niet in de cabine. Daar was het veel te warm en we legden uiteen dat zij regelmatig er uit moesten om pompen te bekijken en ik vrijwilliger was.
Maar de politie gaf aan dat hij Issah kon arresteren en in de bak kon doen. Dan zou ik hem daar zeker komen bezoeken zei ik. Toen liet hij ons verder gaan. Om half acht thuis.

Vr. 20-11-2015;
Om vijf uur er uit. Om half acht vertrokken en gingen naar een afgelegen gebied en konden op een gegeven moment niet verder met de car, wel lopen. Maar er stond teveel water en moesten we terug.
De weg gevraagd aan dronken illegale drankstokers en die wezen ons de weg, maar wel behoorlijk omrijden. Echter zijn we nooit aangekomen waar we wilden zijn, we hadden in de bush een verkeerde afslag genomen en kwamen niet verder maar moesten terug en de zoektocht gestaakt.
Aardig wat pompen gezien op diverse plaatsen. Ook al heel wat waterputten die geen water meer hadden, ook deze ochtend een paar.
Het grondwaterpeil is de laatste jaren sterk gedaald door minder regenval. Dus moeten veel waterputten uitgediept worden. Op de terugweg een klapband.
Gelukkig was het nog licht en kon het wiel verwisseld worden. Om half acht terug en na de maaltijd rond negen uur naar bed.

Za. 21-11-2015;
Om zes uur er uit. Tas in orde en om half acht de deur uit. Met een busje naar de kruising bij Mepom en vandaar een taxi naar Accra. Lukuman was mijn reisgezel.
De driver keek niet naar kuilen of hobbels en op een moment knalde ik met m’n hoofd tegen het dak van de car en bezeerde me behoorlijk. Flink tekeer gegaan tegen de driver omdat hij nergens voor afremde en alsmaar aan het kletsen was met een passagier.
Aan de rand van Accra overgestapt op een busje die ons naar de stad Tema bracht. Na wat zoeken bij een taxistandplaats aangekomen en daar Chris Fayorsey ontmoet.
Chris was met zijn vrouw Lucy opvarenden van de Anastasis. En Chris heeft indertijd (1995) goed geholpen met de eerste touwpomp te lassen en plaatsen.
Nu na heel lange tijd is er de ontmoeting in Ghana. In de stad zijn ouderlijk huis bezocht en onderwijl vertelde Chris veel over het verre verleden van de stad en wijk waar hij opgroeide.
In de Engelse tijd was het zo slecht nog niet vond hij. Zijn huidige en eigen huis is ten noorden van de stad tegen de heuvels aan, een mooi huis.
Lucy was heel blij mij weer te zien na zo lange tijd en hebben heel wat bijgepraat. Verdrietig was te horen dat Gina, ook een opvarende vrouw van de Anastasis, een paar jaar geleden op zeer jonge leeftijd is overleden.
Blij waren Chris en Lucy met de meegebrachte foto’s van de eerste touwpomp in Togo waar Chris mij bij heeft geholpen. Na dit bijzonder bezoek bracht Chris ons naar een bushalte in Tema en vandaar zijn we terug gereisd.
Bij de kruising bij Mepom bracht een vriendelijke man ons speciaal naar Krodua. Na de smakelijke maaltijd van Kudju al snel gaan slapen.

Zo. 22-11-2015;
Half acht er uit. Na ontbijt en lunchpakket gaan schrijven en de lijst nakijken. Nog bijna 70 pompen te bekijken dus dat liep goed. Na de lunch op bed gerust. Verder veel buiten gezeten zover het uit te houden was, in de schaduw.
Eind van de middag onweer en naar binnen. Ik wilde geen avondeten wel veel fruit op. Binnen nog wat geschreven en om half acht naar bed gegaan. Hier heb ik veel slaap nodig.

Ma. 23-11-2015;
Om zes uur op. Ontbijt en tas gereed gemaakt. Half negen vertrokken naar Hebron, richting Accra. Deze plaats ligt langs de Motorway en bestaat uit verschillende dorpen.
Hebron is een christelijk bolwerk met kolossale kerkgebouwen en bijgebouwen waar veel mensen dagelijks vertoeven en hun geloof belijden. Vandaag ook weer een aantal pompen gezien die niet op de lijst staan, jammer van de tijd daaraan besteed.
Daags tevoren was er door een monteur aan een aantal pompen onderhoud gepleegd en was verteld dat ik zou komen. Bij een school zag de driver van de schoolbus kans om achteruit tegen onze car aan te rijden.
Gelukkig weinig schade, wel oponthoud. In deze wijken heel wat mooie putten met touwpompen gezien. Helaas was het water van een put niet drinkbaar en heb ik aangeraden dit water te laten onderzoeken.
Ik dacht aan (accu)zuur in het grondwater. In dezelfde wijk liet een aannemer een put in aanbouw zien die hij aan het maken was en wilde graag zijn werk onder de aandacht brengen.
De putten die hij maakt hebben een betonnen wand. Deze methode van werken werd door hem uiteengezet en was heel interessant. Soms moeten ze door een granieten laag heen met beitels en pikhouwelen.
De laatste pomp van deze dag was bij schemering en kwamen om zeven uur thuis. Eten en naar bed.

Di. 24-11-2015;
Zes uur er uit. Acht uur vertrokken richting Suhum, Chebi en wat andere dorpjes. We reden door gouddelvergebied waar illegale delvers bezig waren.
Het is een troosteloos landschap dat door professionals schandalig is achtergelaten. Het grondwater is verdwenen door het vele graafwerk en nu heeft men geen water meer in de waterputten.
Bij een pomp zat het touw vast, kleine steentjes in de opvoerbuis. Maar Issah kreeg het voor elkaar om zonder demontage het euvel te verhelpen.
De steentjes zijn soms stukjes stucwerk wat van de putwand loslaat en in de opvoerbuis terecht komt. Tijdens een politiecontrole vond de agent dat de band wel erg glad was maar liet verder rijden na een fooitje.
Na Chebi terug in Asamankese en daar nog weer naar Vodafone geweest over e-mailen wat niet lukte. Maar de man hier kreeg het niet voor elkaar. Terug naar Krodua.
Daar zag ik Mary, het meisje aan wie we voor haar studie bijdragen. Ze begroette me netjes. Bij de kamer gaan schrijven en notities maken over de geziene pompen.
Na de heerlijke spaghetti maaltijd met een gebakken visje wat buiten gezeten en lezen. Acht uur naar bed.

Wo. 25-11-2015;
Voor zes uur uit bed. Om acht uur met Lukuman, Issah en Jaw vertrokken richting Kade. Daar een paar pompen bekeken en toen naar een afgelegen nederzetting in de bush.
Maar de car kon een steil heuveltje niet op en moesten we onverrichte zake terug. Op de hoofdweg zagen we een grote vrachtwagen die weggezakt was in de rand van de weg.
In een dorpje een waterput waarvan de putrand bij de putbodem ingestort was, het puin bedolf het pompblok waardoor het niet meer werkte.
Dat instorten gebeurt tegenwoordig wel vaker. Het grondwaterpeil is te laag en de druk tegen de meestal zwakke putwand wordt minder en dan stort de wand soms in.
Een zwakke putwand is een dunne pleisterlaag tegen de gegraven putwand. Beter is een steenblokken wand of een betonnen putwand. Op een andere plek weer een put die ingestort is en de pomp naast de put stond.
Verder naar een pomp in Kade waar indertijd het pompen heel zwaar ging en wilde ik dat daar naar gekeken. Na enig zoeken en vragen zijn we op de bestemde plek aangekomen.
De oude dame was blij met ons bezoek en was nog steeds content met de pomp op de waterput. Na ons verhaal gingen we de pomp testen en wat schetst onze verbazing, de pomp draaide als een tierelier.
De enige verklaring is dat de pistons in de loop van de tijd iets afgesleten zijn. De oude dame was ook blij met de foto van jaren terug waarop haar kleinzoon bij de put met pomp afgebeeld staat.
Hartelijk afscheid genomen. Eind van de middag na een eindeloze rit door de wildernis bij een afgelegen put aangekomen. Niemand te bekennen of beantwoordde ons roepen.
Zelf ging ik een vlakbij gelegen heuveltje op en zag bovenop het heuveltje wat woningen en liet ik me zien aan enkele mensen. Die keken natuurlijk vreemd op bij het onverwachte bezoek van een blanke.
Maar dat was van korte duur omdat ik verteld dat we de pomp kwamen repareren. Het heuveltje was van kalksteen en er groeide niets.
Ineens waren alle bewoners om mij heen verzameld en hebben we gezellig wat gepraat en een paar leuke foto's gemaakt.
Toen met de hele clan nar beneden en de reparatie van de pomp gadegeslagen. De reparatie verliep goed, het touw werd vervangen en de pistons hergebruikt.
Het was een ware happening toen een meisje mocht proefdraaien. Applaus volgde en heel blij was men met de onverwachte reparatie en het bezoek.
Nog een paar foto's en afscheid genomen. Na de avondmaaltijd kwam Mary haar cijferlijst laten zien, ze mag naar de senior highschool.
Na overleg met haar sponsor hebben we ingestemd dat ze naar de nieuwe opleiding gaat en daar intern gaat wonen.
Maar bij het bekijken van het schoolverslag zag ik dat ze geen meisje meer was maar al in de twintig was. Uit het gesprek met haar en Lukuman bleek dat Mary een belabberde jeugd heeft gehad.
Ik wist zeker dat we er goed aan deden deze jonge vrouw een kans te geven om te alsnog verder te ontwikkelen. Door de indrukken weinig kunnen slapen.

Do. 26-11-2015;
Om zes uur er uit. Om acht uur richting Swedru. Een politieman was blij met het flesje water want hij had dorst zie hij. De tweede pomp van die dag zag ik een mooi asstelsel.
Keurig met heel weinig ruimte tussen de as en de asbus. Hiervan een foto gemaakt als voorbeeld voor Moses. In Oda was de enige waterput in een dorpje ingestort.
Hier konden we niet helpen maar adviseerden om instanties te bellen. Dat werd gedaan en men zou komen kijken. In een ander afgelegen dorp straalde de armoe er af maar leken de mensen niet ongelukkig.
De kinderen waren niet naar school. Heel opvallend in dit dorp is het feit dat mannen hier de baas over het water zijn. Altijd of meestal zijn het vrouwen die over het water gaan.
Heel tevreden keken de vrouwen toe hoe de mannen de vloer bij de put snel schoonmaakten en ons begeleiden bij het laten zien van de waterputten met pomp. Men was druk bezig met de cacao oogst.
Na een veldrit in het dorpje Adoben aangekomen. Een man toonde veel belangstelling voor mij, hij vertelde dat hij had gevaren en ook in NL was geweest.
Een leuk gesprek met hem gehad zeker omdat ik vertelde dat ik ook gevaren had in mijn jonge jaren. Heel bijzonder was dat een zwaar gehandicapte man in dit dorp in de dorpsraad zat.
Dit is me meer opgevallen, dat het echt niet zo is dat gehandicapte mensen hier niet mee kunnen doen in het gemeenschapsleven, integendeel.
Lopende met Kofi nog een aantal pompen bekeken waar we niet met de car konden komen. Tijdens een regenbui toch nog doorgegaan met pompen bekijken.
Een mooie pomp op een heel mooie put gezien met een trotse moeder erbij. Maar vlakbij weer een ingestorte put en kon er niet gepompt worden.

Vr. 27-11-2015;
Wat langer in bed gebleven. Deze ochtend in de werkplaats nog een werkmal gemaakt. Ook de proef gedaan om een pvc bocht van 180 graden te maken, maar dat lukte mij niet.
s' Middags de koffer ingepakt en de kosten berekend die ik aan Lukuman zou betalen voor kost en inwoning. Wat afgerekend moest worden heb ik eind van de middag en avond gedaan, zoals de was en gebruik poepdoos.
In de nacht nog wat geschreven om vooral niets te vergeten wat voorgevallen was.

Za. 28-11-20145;
Half vier er uit. Na ontbijt koffer en tas dicht en in de car. Pas vijf uur vertrokken, Jaw ging mee. Half acht bij de opslag van de waterfilters in Accra en daar de waterfilters voor Togo ingeladen.
Negen uur vertrokken richting Volta River. Daar met de ferry naar de overkant van de rivier want de brug is in groot onderhoud. Verder onderweg stopte de car plotseling, motorpech.
Een behulpzame man zag dat het de koelradiator was, die lekte. De man is ergens tweecomponenten pasta gaan kopen en daarmee repareerde hij het lek.
Na uitharden konden we weer verder en kwamen een paar uur later bij de grens dan aanvankelijk de bedoeling was. Na wat onofficiële handelingen konden de filters overgeladen worden in de pick-up van Stichting Kinderhulp Togo.
De vriendelijke ambtenaar van Ghana hielp met invullen van mijn uitreis papier. De mannen gingen terug naar Krodua en Anselme bracht me naar hotel La Détente.
Onderweg in Togo geen problemen gehad bij de immigration of douane. Wel viel me op dat de weg vanaf de grens naar Kpalimé er nog beroerde aan toe was dan een jaar geleden.
In La Detente samen met Anselme en hulp Mathieu onze maaltijd genuttigd. Alleen de tas wat uitgepakt, een douche en gaan slapen in een heerlijk bed.

Zo. 29-11-2015;
Om zeven uur er uit. Weer een echte douche na lange tijd. En ontbijt. Om half negen naar de kerk in Kusuntu. Het was een lange dienst omdat een nieuwe catechist werd aangesteld.
Een koortje van senioren zong een lied op de wijs van “O kom er eens kijken wat er in mijn schoentje zit”. Heel apart!
Met Raymond en Enyonam ergens wat gedronken en naar m’n kamer. ’s Middags rustig gehouden en koffer uitgepakt. De avondmaaltijd bij de Belg en in de avond kwam Bienvenue nog gedag zeggen.
De laatste pomp van deze dag was bij een wat ouder dame. Ze was heel blij met de pomp en ze kwam heel positief over.
Ze vertelde dat ze 73 jaar is en daarop zei ik dat ik dan jonge dame tegen haar kon zeggen want ik ben een jaar ouder.
De grootste pret had ze. Tijdens de terugreis tot twee keer toe een gestrande driver meegenomen die in het komende dorp of stad een reparateur moest zoeken om hun kapotte auto te komen repareren.
Om zeven uur thuis en gegeten. s' Avonds nog wat met Mary gesproken over wat van haar verwacht wordt. Ze begrijpt het goed en bedankte nogmaals.

Ma. 30-11-2015;
Half zeven er uit. Tegen negen uur naar de Tatrabors. Paulin was niet helemaal fit.
Ze hadden een hele lijst voor me met geplaatste pompen, maar geen in Lomé. En daarom maken we de afspraak dat eerst pompen in Lomé geplaatst gaan worden en pas daarna volgt een grote bestelling.
Hiermee gaan ze akkoord. Naar de bank om geld te wisselen. Ik heb aardig wat nodig omdat ik ook geld nodig heb om Bijbels te kopen voor verspreiding.
Dan naar Togocel voor een nieuwe sim voor mijn smartfoon zodat ik kan internetten en e-mailen. Daar ben ik prima geholpen en kan daarmee overal internetten en wifi krijgen.
Bij Enyonam een heerlijke maaltijd gekregen. Naar de kamer en wat geschreven. Met Unox Noodles de avondmaaltijd gedaan en in de avond met Raymond, Paulin en Anselme wat gedronken.
Ook de foto's bekeken van de Anastasis en de eerste touwpomp, twintig jaar geleden.

Di. 01-12-2015;
Half zeven er uit. Na de ritprijs afgesproken te hebben met de moto mannen om negen uur met twee moto’s op pad. Raoul als pompenman. Hij weet waar de pompen op waterputten zijn geplaatst, de namen staan op de door mij ontvangen lijst.
Tot twaalf uur al aardig wat pompen bekeken en dan rusttijd. Maar eerst nog langs het naaiatelier waar Bienvenue haar opleiding krijgt welke door mij betaald wordt.
Na een paar jaar krijgt ze haar certificaat en kan voor zichzelf beginnen. De chef is tevreden over haar en wordt de betaling voor haar derde leerjaar voldaan.
Na de middagpauze van drie tot vijf uur weer verder met pompen bekijken, allen in Kpalimé en per moto. Op veel plekken waren de mensen niet thuis, men werkt op het land of zijn op de markt hun waar aan het verkopen.
Deze dag 27 pompen bekeken. In m’n kamer het avondeten gekregen, verzorgd door Diana de vrouw van de directeur. Anselme wilde me nog spreken en deelde ik de maaltijd met hem.
Hij zou voor een fiets kijken die ik aan de weesjongen met de ziekte sikkelcelanemie wilde geven. Anselme had een fiets gezien maar die was erg goedkoop en leek mij niet sterk.
Hij zou de volgende dag bij de Indiër gaan kijken daar zag ik wel eens goede fietsen staan en die man vraagt altijd een vastgestelde prijs. Dat zou Anselme doen. Nog wat fotos per whatsapp verstuurd en kreeg aardig wat leuke reacties daarop van de familie.
' Om acht uur naar bed.

Wo. 02-12-2015;
Half zeven uit bed. Om negen uur met de twee moto’s richting Mount Agou en aan de rand van een dorp een pomp bekeken. Daarna naar het dorp Agou Nyogbo alwaar ik twintig jaar geleden de eerste touwpomp in Togo plaatste.
Die eerste pomp is al het jaar daarop vervangen tijdens mijn eerste project om mannen te leren touwpompen te maken. Die pomp heeft meer dan tien jaar dienst gedaan en is toen vervangen.
Maar helaas heeft die volgende het niet zo lang gedaan want er stond geen pomp meer op de put. De eigenares van de put, nu een heel oud fragiel vrouwtje, herkende mij nog.
Aan Raoul gevraagd om zo snel mogelijk een nieuwe pomp op deze put te plaatsen. Dat zegde hij mij toe. Bij het hospitaal in Agou een stop gedaan voor de moto chauffeurs en Raoul om verse kokosnoten te nuttigen.
In Agou Gare een pomp bekeken en weer terug richting Kpalimé. Maar er werd geroepen en men begreep dat ik werd geroepen dus gestopt. Het bleek Shrou te zijn een chauffeur van een busje die ik nog ken van twintig jaar geleden.
Hij bracht me indertijd terug naar de Anastasis na het bekijken van de waterput waar de eerste touwpomp op moest komen. Later heeft hij nog voor ons gereden om in Togoville een pomp te gaan plaatsen.
Hij zag er nog prima uit en was het fijn om elkaar weer even te zien. In Kpalimé een paar pompen gezien die de versleten pompen na tien jaar hadden vervangen.
En verder nog een aantal in een woonwijk. Na de lunchpauze naar het dorp Kusuntu wat aan Kpalimé grenst. Hier een pomp waarvan het pompblok vastzat doordat de onderkant van de putwand ingestort bleek.
Van een andere pomp was het T-stuk van de uitstroombuis stuk, dat konden we niet repareren. Nu moest men weer water tappen met een emmer aan een touw.
Men had eigenlijk moeten bellen zodat er nu gerepareerd kon worden. Na werktijd naar de Bijbelwinkel en daar een grote bestelling gedaan van het geld dat ik van de Gereformeerde kerk in Rhoon had meegekregen.
Bijbels in de Franse taal en in de Ewé taal gekocht evenals mooie Jeugdbijbels en andere kinderbijbels. Niet alles was voorradig, de rest zou besteld worden.
De meneer bracht mij met de dozen naar m’n hotelkamer. Een Unox Noedels maaltijd op en om acht uur naar bed.

Do. 03-12-2015;
Half zeven uit bed. Na havermout ontbijt om negen uur nog geen moto, die was laat. Vandaag met Paulin pompen bekijken die Raoul niet wist te vinden.
Bij een eerste put met pomp werd Frans gesproken dus begreep ik dat de dame niet van Togo was. Ze kwam van Ivoorkust en sprak geen Ewé.
Ze vroeg om een pomp voor haar familie in Ivoorkust want ze vind de touwpomp een prachtige pomp waar zijzelf veel aan heeft. In het cement heeft ze Merci Jesus Christ geschreven.
Ook hier was het deksel schoon en droog, heel proper. Een hele verbetering met een paar jaar terug. Paulin bracht me in een afgelegen wijk bij een schooltje van bamboe en riet.
Het schoolbord kwam van de Oude Maas en functioneerde nog prima. Natuurlijk moest ik al de kinderen gedag zeggen ook in de andere lokalen.
Ik herinner me dat ik heel wat jaren geleden ook al eens vlakbij dit schooltje ben geweest. Er staat een nieuwbouw te wachten, het geld is door de ouders en andere sponsors (Paulin) bijeen gebracht.
In dorp Hanyigba een grote wijde waterput gezien met een touwpomp er op. De putwand is heel mooi en decoratief uitgevoerd. Iets verderop ook weer een mooie put met pomp.
Na de lunch naar een pomp die in 2014 niet gezien is. Dat was met Anton en toen regende het.
Een heel stuk voorbij Mount Agou linksaf geslagen en zeker acht kilometer ver over een onverharde weg gereden met een (te) hoge snelheid. Stofwolken alom.
We kwamen in het dorp Kate terecht waar de put en pomp te zien was. Het frame van de pompconstructie was zwaar verroest en het deksel zag er verschrikkelijk vies uit.
Ik ook, van al het bruine stof van de weg. Aan een knul verteld dat er schoongemaakt en geverfd moest worden.
Hij zou het doorgeven, zijn ouders waren er niet. In Kpalimé nog een pomp gezien en toen maar naar m'n kamer om een douche te nemen.
Oude oma Doris kwam langs met haar kleinzoon, dat was zo afgesproken door Anselme die een goede fiets voor die jongen had gekocht. Ze wist niet wat ze te wachten stond en vroeg om een Ewé Bijbel.
Dat werden er vier, voor enkele buren van haar. Ook met een nieuwe handdoek was ze blij en zeker met de jaarlijkse financiële ondersteuning die ik haar kon geven.
Anselme kwam haar en kleinzoon Hypolite halen en bracht ze naar de tuin alwaar een nieuwe fiets voor de jongen gereed stond.
Ik heb nog nooit iemand zo verbouwereerd gezien en tegelijk ongelooflijk blij. Wat was die jongen blij met de prachtige rode fiets met alles er op en aan.
Anselme was ook blij met wat hij beleefde en dit had mogen doen. Daarna bracht hij de oma en jongen naar huis met de pick-up van Stichting Kinderhulp Togo.

Vr. 04-12-2015;
Om zes uur er uit. De havermout gegeten en lunchpakketje gemaakt. Raymond kwam me groeten zoals elke ochtend. Vanmorgen zou hij met mij mee gaan maar dat werd Raoul.
We gingen een pomp bekijken die volgens mijn lijst niet gezien was in 2014. Maar Raoul zei dat hij daar met Anton geweest was en toen niet aangetekend was.
Toch wilde ik er heen. De man van de put zei dat het touw er nog al eens af ging. Dit euvel werd door Raoul direct verholpen en de man was daar heel blij mee.
In de lunchpauze de nabestelde Bijbels en boekjes gehaald en werd ik weer door de winkelier naar m'n kamer gebracht. Na de lunch naar de Kinderkliniek van dokter Cécile gelopen en met Anselme de waterfilters bekeken.
Er waren maar twee potten gebroken tijdens het transport. Er was een bijeenkomst voor jonge moeders gaande. Ook een bezoek gebracht aan Enyonam die bij de Fusec bank werkt.
Ze brabbelt er maar op los alsof ik vloeiend Frans kan verstaan en spreken. Ze gaat harder praten wanneer ze merkt dat ik ze niet begrijp. In m’n kamer gaan schrijven en gedoucht.
Een Unox maaltijd gegeten en half acht naar bed.

Za. 05-12-2015;
Even zes uur er uit. M’n smartfoon deed het niet meer na het opladen. Met het reserve mobieltje dit probleem aan Francina voorgelegd. Waarschijnlijk te lang opgeladen dus maar afwachten.
En inderdaad, in de loop van de ochtend deed m’n smartfoon het weer. Bij de bank geld gewisseld en in een winkel verf gekocht voor de pompconstructies af te lakken, want daar willen de Tatrabors niet aan en verven alleen met primer.
Daardoor gaat het staal roesten, en roest juist niet als er een laklaag overheen is aangebracht. De man van de winkel kent mij intussen al heel lang en is steeds blij om een praatje te maken.
Nu kreeg ik zijn zegen mee. Paulin en Abra zijn vrouw kwamen officieel hun kindje laten zien.
Het is al bijna twee jaar maar nu pas kreeg ik te horen dat ze een kind hadden. Personeel van het hotel kwamen bij me om een Bijbel in hun taal te vragen.
Zo kon ik er nog heel wat uitdelen tot ze op waren. De Franstalige Bijbels worden in de hotelkamers gelegd en een paar voor reserve. Heerlijk gegeten van de door Diana bereidde maaltijd.
Haar friet is beter dan die van de Belg. Acht uur naar bed.

Zo. 06-12-2015;
Half zeven er uit. Na ontbijt met al de dozen naar de kerk. Ik werd opgehaald door iemand met een auto, dat had diaken Enyonam geregeld. Ik had een mooie blouse aan. Door Bienvenue ontworpen en gemaakt, Afrika design.
Daar kreeg ik leuke reacties op. Het was een avondmaalsdienst die door een pasteur geleid werd. In de dienst kon ik de Bijbels en boeken overhandigen.
Maar ook een geldbedrag om een waterput bij de kerk te laten maken. Dat was een wens van de kerk, had de catechist mij vorige week verteld.
En toevallig had ik daar zelf ook al over nagedacht en geld daarvoor uit NL meegenomen. Een enorme blijdschap werd geuit met applaus en drummuziek en zang, het leek niet op te houden.
Verder werd mij een goede reis toegewenst en goede gezondheid. Na de dienst bij Bienvenue en Enyonam langs en daar op limonade getrakteerd.
Na de lunch wat gerust en de koffer ingepakt, dat ging snel genoeg. Paulin en Raymond kwamen ook nog even langs en heb ik tien pompen voor Lomé betaald.
Enyonam kwam nog om een Ewé Bijbel. Om acht uur naar bed.

Ma. 07-12-2015;
Zes uur op. De spullen bijeen gezameld die nog in de koffer moesten en de fooitjes afgehandeld. Ontbijt en lunchpakketje. Nog wat op bed gelegen en half tien met de taxi er vandoor richting grens Togo Ghana.
De grens zonder problemen bereikt en documenten afgehandeld. Na de grens overgang met een taxi naar de stad Ho.
De driver had in Duitsland en Zweden gewerkt. Van een andere taxi was de driver zo onhandig de dop van de hete radiator af te draaien.
Met een knal en veel stoom liep het eigenlijk nog goed af. In Ho overgestapt in een busje om daarmee naar Accra te gaan. Deze rit verliep heel goed en kwam ik ruim op tijd bij de airport aan.
In het restaurant nog wat gegeten en daarna de koffer afgegeven en ingecheckt. Op tijd vertrokken met de KLM naar NL met een rechtstreekse vlucht.

Di. 08-12-2015;
Na een goede nachtvlucht ’s morgens vroeg op Schiphol aangekomen en door Arie Strik naar huis gebracht. Na een werkreis van een maand in goede gezondheid weer thuis gekomen. Deze reis zijn in Ghana en in Togo totaal 207 pompen bekeken.





waterdrup